|
| Η Εβραϊκή κοινότητα της Ελλάδος |
| Η διακοπή μιάς ιστορίας 23 αιώνων |
 |
| Το Ελληνικό Εβραϊκό Μουσείο στην Αθήνα. |
Η Εβραϊκή παρουσία στην Ελλάδα υπήρξε έντονη και συνεχής εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Αρχικά χρονολογείται από τον 3ο αιώνα π.Χ., από επιτύμβιες πλάκες και άλλα αρχαία αντικείμενα που ανακαλύφθησαν σε διάφορα μέρη της χώρας. Η πρώτη αναφορά γίνεται σε επιγραφή που βρέθηκε στον Ωρωπό Αττικής, χρονολογείται μεταξύ 300-250 π.Χ και αναφέρεται στον εκ Βοιωτίας Εβραίο Μόσχο Μοσχίωνος.
Ο Στράβωνας χρονολογεί την εμφάνιση των Εβραίων περίπου το 85 π.Χ. και αναφέρει πως οι Εβραίοι τότε, ζούσαν σε όλη σχεδόν την ανατολική Μεσόγειο (VII, 7, 4). Μετά τους πολέμους των Μακκαβαίων (170 έως 161 π.Χ.), πολλοί Εβραίοι εγκατέλειψαν την Ιουδαία και εγκαταστάθηκαν σε εμπορικά κέντρα της περιοχής, όπως η Αλεξάνδρεια και η Αντιόχεια. Από αυτές τις κοινότητες μικρότερες ομάδες μεταφέρθηκαν σε πόλεις που βρίσκονταν στις ακτές του Αιγαίου, όπως στην Έφεσσο, την Σμύρνη, τη Θεσσαλονίκη και, σύμφωνα με κάποια στοιχεία, τη Χαλκίδα.
Επίσης, στη Δήλο βρέθηκαν τα ερείπια αρχαίας Συναγωγής και πολλές εβραϊκές επιγραφές του 1ου αιώνα π.Χ. Στις Πράξεις του Αποστόλου Παύλου βρίσκουμε μία σημαντική μαρτυρία που αναφέρει ότι το 50 μ.Χ. επισκέφθηκε τη Θεσσαλονίκη και δίδαξε στη Συναγωγή Ετς- Χαϊμ για τρία συνεχή Σάββατα.
Από μαρτυρία του Φλάβιου Ιώση μαθαίνουμε ακόμα ότι το 66-70 μ.Χ. ο Βεσπασιανός έστειλε στο Νέρωνα 6 χιλιάδες Εβραίους για να εργασθούν στον Ισθμό της Κορίνθου. Στο Βιβλίο των Μακκαβαίων αναφέρεται κατάλογος με τις Εβραϊκές Κοινότητες στην Ελλάδα και επιβεβαιώνει την ύπαρξή τους στη Δήλο, στην Κω, στη Σάμο, στο Άργος, στην Κόρινθο, στην Κρήτη, στη Θεσσαλία και στη Μακεδονία, ενώ ο Φίλων αναφέρεται στην παρουσία των Εβραίων στις περιοχές της Θεσσαλίας, Βοιωτίας, Αιτωλίας, Αττικής, Κρήτης, Ευβοίας και Κύπρου.
Αυτός ο πυρήνας αποτέλεσε τη βάση των Εβραϊκών Κοινοτήτων στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Βυζαντίου. Παρά τις διαταγές πολλών βυζαντινών αυτοκρατόρων για τον εκχριστιανισμό των Εβραίων εκείνοι παρέμειναν πιστοί στη θρησκεία τους. Το 1173 μ.Χ. ο ραββίνος Βενιαμίν από την Τουδέλα της Ισπανίας, που ταξίδεψε στην Ελλάδα για να διαπιστώσει τον αριθμό των Ελλήνων Εβραίων, αναφέρει στο Οδοιπορικό του ότι βρήκε Εβραίους στην Κέρκυρα, στην Άρτα, στην Πάτρα, τη Ναύπακτο, στην Κόρινθο, στην Θήβα, στη Χαλκίδα, στην Θεσσαλονίκη, στη Δράμα, στο Αλμυρό, στις Πλαταιές, στη Λάρισα και στα Τρίκαλα.
Είναι γνωστό επίσης ότι εκείνη την εποχή ζούσαν Εβραίοι στη Λέσβο, στη Χίο, στη Σάμο, στη Ρόδο και στην Κύπρο. Η μεγαλύτερη Κοινότητα που αναφέρεται για την εποχή αυτή ήταν των Θηβών, όπου ζούσαν 2 χιλιάδες Εβραίοι, οι 500 της Θεσσαλονίκης, και λιγότεροι στις υπόλοιπες πόλεις.
Το 1492, όταν η Ιερά Εξέταση εκδίωξε τους Εβραίους από την Ισπανία, περισσότεροι από 20 χιλιάδες Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη και τις γύρω πόλεις. Σε αυτούς προστέθηκαν και άλλοι από την Σικελία και την Πορτογαλία που εγκαταστάθηκαν στα Τρίκαλα, τη Λάρισα, το Βόλο και τη Χαλκίδα. Από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, η Κοινότητα της Θεσσαλονίκης αναπτύχθηκε ως η μεγαλύτερη Εβραϊκή Κοινότητα του κόσμου.
Οι Εβραίοι Σεφαρδίμ της Ισπανίας που ήλθαν στην Ελλάδα εισήγαγαν τη γλώσσα τους και τα δικά τους ήθη και έθιμα, τόσο στη Θεσσαλονίκη όσο και σε πόλεις όπως τα Τρίκαλα, τη Λάρισα και το Βόλο. Οι κύριες ασχολίες τους ήταν η βαφική τέχνη, η υφαντουργία και η μεταξουργία, ενώ διαδραμάτισαν επίσης σημαντικό ρόλο όσον αφορά στα γράμματα, στις τέχνες και στο εμπόριο.
Στις αρχές του 20ού αιώνα ζούσαν στο τότε Ελληνικό κράτος περίπου 10 χιλιάδες Εβραίοι. Ο αριθμός τους αυξήθηκε στις 100 χιλιάδες μετά τους Βαλκανικούς πολέμους, την απελευθέρωση της Κρήτης και της Ηπείρου και την επέκταση της χώρας.
Στον πόλεμο του 1940 υπηρέτησαν στον ελληνικό στρατό περίπου 13 χιλιάδες Εβραίοι, εκ των οποίων οι 343 ήταν αξιωματικοί. Σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας οι απώλειες ήταν μεγάλες.
Στούς 343 Εβραίους αξιωματικούς του Ελληνικού στρατού περιλαμβάνονται ο Συνταγματάρχης Μορντεχάι Φριζής, από την Χαλκίδα, που πολέμησε γενναία και έπεσε στην μάχη του Καλαμά, ο αξιωματικός Ζαν Αλλαλούφ, από την Θεσσαλονίκη, ο Ταγματάρχης Σαλβαδόρ Σαρφατλί, από την Αθήνα, ο Ζόζεφ Μπαρούκ, από την Κέρκυρα, ο Λέον Δόστις, από τα Ιωάννινα, κλπ.
Η τραγωδία των Ελλήνων Εβραίων στην διάρκεια του Ολοκαυτώματος ήταν από τις μεγαλύτερες σε όλη την Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 86% του Εβραϊκού πληθυσμού της χώρας χάθηκε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Από τους 77.377 καταγεγραμμένους Έλληνες Εβραϊκής καταγωγής το 1940, μόνο 10.226 επέζησαν.
Ο διωγμός των Ελλήνων Εβραίων από τους Γερμανούς κατακτητές ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη το 1942 και επεκτάθηκε το 1943 και στις υπόλοιπες ελληνικές πόλεις. Από τους 60 χιλιάδες Εβραίους της Θεσσαλονίκης ελάχιστοι μπόρεσαν να διαφύγουν. Όσοι κατόρθωσαν να αποφύγουν τη σύλληψη και την εξόντωση από τους Ναζί, εντάχθηκαν στις δυνάμεις αντίστασης που πολεμούσαν στα ελληνικά βουνά. Η συμμετοχή των Εβραίων στην εθνική αντίσταση ήταν μεγάλη και καθοριστική.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο υπήρχαν στην Ελλάδα περίπου 10 χιλιάδες Εβραίοι. Αρκετοί από αυτούς μετανάστευσαν στην Αμερική και στο Ισραήλ. Σήμερα ο αριθμός τους είναι πολύ μικρότερος. Οι μεγαλύτερες Κοινότητες είναι της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης, της Λάρισας και του Βόλου, ενώ μικρός αριθμός Εβραίων υπάρχει στη Χαλκίδα, στην Κέρκυρα, στα Τρίκαλα και στα Ιωάννινα.
Έρευνα: Χριστίνα Ναθαναήλ |
 |
Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος |
| Nίκης 39, 105 62 Αθήνα |
| Το Εβραϊκό Μουσείο ιδρύθηκε το 1977 με σκοπό να "συλλέγει, διατηρεί, ερευνά και εκθέτει" την κληρονομιά της παρουσίας 2.
|
 |
Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης |
| Αγίου Μηνά 13, 546 24 Θεσσαλονίκη |
| Το Εβραϊκό Μουσείο της Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε για να τιμήσει την πλούσια και δημιουργική Σεφαρδική κληρονομιά της πόλης, όπως εξελίχθηκε μετά τον 15ο αιώνα.
|
|
|
